مساله تعامل، اراده‌ي خداوندي و تئوري آشوب

اگر به مساله تعامل (interaction) و اراده‌ي خداوندي بيانديشيم خالي از لطف نباشد. اگر قرار باشد از ماورا طبيعت ارتباطي با طبيعت صورت بگيرد و در همان حال قوانين فيزيک برقرار باشند، چه راهي مي‌توان تصور کرد؟ مي‌دانيم که اگر بخواهيم قوانين فيزيک بر اين جهان (فيزيکي/طبيعي) صادق باشد، بايد بتوان تنها با دانستن حالت جهان، در مورد آينده‌اش نظر داد. اما شايد اين فرض، درست نباشد. مثلا مي‌دانيم که اگر به محدوده‌ي عدم قطعيت برسيم، آنگاه قطعيتي در مورد وضعيت سيستم نداريم. تنها چيزي که مي‌دانيم، هاله‌اي از نايقيني است که تفسير احتمالاتي دارد. دورويكرد در مورد عدم قطعيت فيزيکي به ذهن مي‌رسد: 1-عدم قطعيت ذاتي جهان فيزيکي است. 2-عدم قطعيت ناشي از درک ناقص ما از قوانين فيزيکي است. اگر برداشت (1) را باور داشته باشيم، آنگاه مساله‌  تعامل بسيار هيجان‌انگيز مي‌شود: تعامل –اگر بخواهد وجود داشته باشد- در جايي رخ مي‌دهد که عدم قطعيت وجود دارد. در واقع، عدم قطعيت زيرفضايي (از فضاي کل کيهان) است که جهان فيزيکي با جهان متافيزيکي "مي‌تواند" تعامل داشته باشد. حال برگرديم به اراده‌ي خداوندي. اگر بخواهيم قوانين فيزيک را تا حد ممکن حفظ کنيم –و مثلا تفسير فعلي‌ي فيزيک از جهان را حفظ کنيم و نه به مکانيک کوانتومي کاري داشته باشيم و نه به مکانيک نسبيتي- مي‌توانيم به خداوندگار اجازه دهيم از طريق اين زيرفضاي عدم ‌قطعيتي به دنيا دسترسي داشته باشد (شايد خدا براي اينكه ما را خوشحال نگاه دارد، اجازه داده تا حد ممکن دنيا را در اختيار داشته باشيم ولي براي از بين نرفتن کنترل کامل‌اش به جهان،‌ از طريق سوراخ‌هاي ريزي هم‌چنان با جهان تعامل‌اش را حفظ کرده). حال اين سوال مطرح مي‌شود که آيا خداوند با داشتن چنين زيرفضايي، قادر به اعمال قدرت لايتناهي خودش هست يا خير؟ نگاهي ممکن است بر اين باور باشد که اين محدوده‌هاي کوچک، آن‌قدر قدرت کمي براي تعامل با جهان دارند که مثلا به خداوند اجازه نمي‌دهند که کوهي را منفجر کند يا حتي سنگي را تکان دهد. اما راه حل من اين است: خداوند مي‌تواند از تئوري‌ي آشوب استفاده کند! خدا اگر بخواهد در زمان t اتفاقي بزرگ در جهان ايجاد کند، مي‌بايست از زمان t-T (که T هم خيلي کم نيست) شروع کند به برنامه‌ريزي. خداوند –که مدل و حالت جهان را دارد- مي‌تواند با تغييري بسيار کوچک (که از طريق همان سوراخ‌هاي ريز نيز قابل اعمال است)، حالت بعدي‌ي جهان را بسيار متحول کند.

 

امپرياليسم علمي

 امپرياليسم علمي، به جاي حذف دشمن، خواستار فتح و مدعي مالكيت سرزميني است كه رسماً به الهيات تعلق دارد. هرچند علم گرايي ملحدانه است، اما امپرياليسم علمي وجود امري الهي را تأييد مي نمايد، ليكن مدعي است كه معرفت نسبت به امر الهي نه از وحي ديني كه از تحقيق علمي حاصل مي شود. پل ديـويس مي نويسد: »علم، عملاً، تا نقطه اي پيش رفته است كه … فيزيك جديد مي تواند به طور جدي به آن چه پيش از اين سؤالات ديني بود، بپردازد. فرانك تيپلر فيزيكدان، با اين ادعا كه نظريه كوانتومي به همراه مِهبانگ و ترموديناميك، مي تواند در مورد معاد مردگان توضيحي بهتر از مسيحيت ارائه نمايد، اعلام مي كند كه الهيات بايد به شاخه اي از فيزيك تبديل گردد.

براساس تفسير مارگارت ورتهايم، استفن هاكينگ به اين گروه دوم تعلق دارد. هرچند هاكينگ منكر آن است كه كاري وجود داشته باشد كه خدا انجام دهد، اما براي ارئه نظرات خود در بارة فيزيك، به تصور الهي و گفتار خداوندي متوسل مي شود. »ظاهراً، وي [استفن هاكينگ] هر دو شق قضيه را خواستار است- از يك سو، خدا را كلاً از جهان بيرون مي راند و از سوي ديگر به او به مثابه بنيان ثابت كار خود متوسل مي گردد. مي توان گفت، دانشمند با علم به قوانين طبيعت مي تواند به ذهن خدا معرفت بيابد. او [هاكينگ] از خدا چنان سخن مي گويد كه گويي از برادر بزرگتر و باهوش خود با خواننده حرف مي زند؛ كسي كه او مي ستايد، اما موفقيت هايش در محدوده درك وي قرار دارند… هاكينگ و خداي وي تقريباً در يك سطح قرار دارند.

اگر از فيزيك به ژنتيك برويم، ملاحظه مي كنيم كه روانشناسان تكاملي- نام مستعار زيست جامعه شناسان- مدعي علمي بودن هستند و ادعا مي كنند كه مي توانند دين را بهتر از خود دين توضيح دهند. اي. او. ويلسون زيست جامعه شناسي را چنين تعريف مي كند »مطالعه علمي بنيان زيستي تمام اشكال رفتار اجتماعي در تمام انواع ارگانيسم ها، از جمله انسان. دين، شكلي از رفتار اجتماعي است، بنابراين، داراي تبيين زيستي است. ويلسون، پس از آن كه خود را كاملاً به ماترياليسم علمي متعهد مي سازد، ادعا مي نمايد كه هر بخش از وجود، مطيع قوانين فيزيكي كه نيازي به كنترل خارجي ندارند، تلقي مي شود. اهتمام دانشمند به خست ورزيدن در تبيين، موجب حذف روح الهي و ديگر عوامل بيروني مي گردد. مهم تر آن كه ما به مرحله اي حساس در تاريخ زيست شناسي رسيده ايم كه دين، خود، موضوع تبيين هاي علوم طبيعي است.

اخلاق با دين خويشاوند است. زيست شناسان تكاملي معتقدند كه مي توانند اخلاق را نيز تبيين نمايند. ارزش هاي اخلاقي ريشه در زيست شناسي دارند، به ويژه در ژن خودخواهي كه به طرزي بي وقفه خود را از طريق زايش انساني تكثير مي نمايد. رابرت رايت مي نويسد »مردم تمايل دارند به انواع داوري هاي اخلاقي، كه به انتقال ژن هاي ايشان به نسل بعدي كمك مي نمايند، ادامه دهند« و »يقيناً دليلي وجود ندارد كه فرض كنيم قوانين اخلاقي موجود، حقيقتي متعالي تر را منعكس مي نمايند كه از طريق الهام الهي يا تحقيق فلسفي انتزاعي حاصل شده است. اي. او. ويلسون و ميشائيل روز اين نكته را چنين بيــــــان مي كنند: »اخلاق، يا دقيق تر، باور ما به اخلاق، صرفاً انطباقي است كه به منظور پيشبرد آمال ما در مورد توليد مثل به عمل آمده است. از اين روي، اساس اخلاق اراده خداوندي نيست... [بلكه] توهمي است كه ژن هاي ما، ما را بدان دچار ساخته اند تا ما را به تعاون وا دارند.

در جمع، پيش فرض گزينه اي كه ما »امپرياليسم علمي« مي خوانيم، آن است كه متكلمان هنگامي كه ما را به خدا ارجاع مي دهند، در بهترين حالت، فقط مي توانند تبييني نابسنده و شايد حتي گمراه كننده از دين خود ارائه دهند. علوم طبيعي از دين تبييــــــني بهتر ارائه مي كنند، و فراطبيعي را به طور طبيعي تبيين مي نمايند.

مطالب بيشتر..